عاريت گرفته بودند ، نيز با خود برده‌اند . « 1 » اينجا بود كه به روايت تورات ، نظر قلبى فرعون و درباريانش نسبت به بنى اسرائيل دگرگون شد و به خود گفتند : اين چه بود كه كرديم و بنى اسرائيل را از بندگى خود رهايى داديم . « 2 » و چاره‌اى جز اين نديدند كه از پى آنها بتازند تا ، اگر بتوانند ، آنان را به بردگى و بيگارى پيشين بازگردانند و گرنه دست كم ، آنچه را دزديده‌اند ، باز ستانند و يا آنان را يكسره در هم كوبند و ريشه‌شان را از مصر برآورند . از اين روى ، فرعون به بسيج همگانى فرمان داد و كسانى را اين سوى و آن سوى فرستاد ، تا لشكرى انبوه فراهم كنند . اگرچه همين فرمان به گفتهء سيد قطب « 3 » ، نشانگر ترس ، دلهره ، ناتوانى و سستى فرعون از يك سو و توانايى موسى و يارانش و بزرگى خطر آنان براى فرعون از سوى ديگر است ، كه اگر چنين نبود ، فرعون نيازى نمىديد تا از يك سو به بسيج همگانى فرمان دهد و از ديگر سو براى بالا بردن روحيه سربازان خود ، ياران موسى را دست كم گيرد و خوار شمارد و بگويد : « همانا كه آنان گروهى اندك شمارند و همانانند كه ما را به خشم آورده‌اند و ما گروهى هستيم انبوه ، با ساز و برگ و سلاح ، آماده و توانا » « 4 » . « حاذرون » يعنى از حيله و نيرنگشان كاملا آگاهيم ، مراقب كارهاشان هستيم و اختيارشان در دست ماست ، و به گفتهء زمخشرى « 5 » ، اين‌ها را گفت تا سربازان و مردمش ، او را ترسيده و شكست خورده نپندارند . به روايت تورات : « خداوند دل فرعون [ پادشاه مصر ] را سخت ساخت تا بنى اسرائيل را با شتاب دنبال كرد . . . و مصريان ، با تمامى اسبان و عرابه‌هاى فرعون و سواران و لشكرش ، در عقب ايشان تاخته ، بديشان رسيدند ، در حالى كه آنها به كنار دريا فرود آمده بودند ، چون بنى اسرائيل ديدند كه اينك خطر از پى ايشان مىآيد و در حال نزديك شدن است ، پس سخت بترسيدند و يقين كردند كه نابود مىشوند ، از اين رو ، بر سر موسى فرياد كشيدند كه ما را برداشته‌اى تا در صحرا بميريم ، بر ما چه روا داشتى كه ما را از مصر بيرون آوردى ! آيا در مصر به تو نگفتيم كه ما را بگذار تا مصريان را خدمت كنيم ، زيرا كه ما را خدمت مصريان بهتر است از مردن در صحرا » . « 6 »

--> ( 1 ) . سفر خروج ، 12 : 35 - 36 ؛ نيز : تاريخ طبرى ، 1 / 413 ؛ تفسير خازن ، 1 / 57 ؛ الدر المنثور ، سبوطى ، 5 / 84 ؛ الكامل ابن اثير ، 1 / 106 . ( 2 ) . سفر خروج ، 14 : 5 - 7 . ( 3 ) . فى ظلال القرآن ، 5 / 2597 - 2598 . ( 4 ) . « إِنَّ هؤُلاءِ لَشِرْذِمَةٌ قَلِيلُونَ وَ إِنَّهُمْ لَنا لَغائِظُونَ وَ إِنَّا لَجَمِيعٌ حاذِرُونَ » ( سورهء شعرا ، آيات 52 - 56 ) . ( 5 ) . الكشاف ، زمخشرى ، 3 / 248 . ( 6 ) . سفر خروج ، 14 : 8 - 12 .